Przyczyny niedoboru witaminy B12: Mechanizmy i czynniki ryzyka

Treść

Witamina B12 jest kluczowa dla funkcjonowania organizmu, a jej niedobór rozwija się stopniowo (z uwagi na długie zapasy w wątrobie). Nawet przy odpowiedniej diecie, niedobór może wynikać z zaburzeń wchłaniania lub magazynowania. Poniżej zestawiono konkretne mechanizmy prowadzące do deficytu.

  • Dieta i źródła witaminy:

    • Wegetarianie i weganie są szczególnie narażeni na niedobór, jeśli nie suplementują diety.

  • Zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym:

    • Niedobór czynnika wewnętrznego (Intrinsic Factor): Witamina B12 wchłania się w jelicie cienkim przy udziale czynnika wewnętrznego produkowanego przez komórki okładzinowe żołądka.
    • Helicobacter pylori: Bakteria ta niszczy komórki okładzinowe, co ogranicza syntezę czynnika wewnętrznego i prowadzi do niedoboru B12 (często współwystępuje z wrzodami żołądka).
    • Niedokwasota żołądka: Ogranicza wydzielanie soku żołądkowego, co jest konieczne do uwolnienia B12 z kompleksów pokarmowych. Ryzyko rośnie przy odwodnieniu i z wiekiem.
    • Choroby jelit: Choroba Leśniowskiego-Crohna, zespół nieszczelnego jelita, zapalenie okrężnicy oraz SIBO (przerost flory bakteryjnej jelit) – bakterie w SIBO zużywają witaminę B12, prowadząc do zubożenia zasobów.
    • Pasożyty jelitowe: Owsiki, glista ludzka, tasiemiec – konkurują o pokarm i zaburzają wchłanianie witamin.
    • Zapalenie trzustki: Spadek syntezy enzymów trzustkowych utrudnia uwalnianie B12 z kompleksów w jelicie.

  • Leki wpływające na poziom B12:

    • Inhibitory pompy protonowej (IPP): Stosowane w leczeniu refluksu, ale paradoksalnie nasilają niedobór B12, szczególnie u osób z niedokwasotą (a nie nadkwasotą).
    • Metformina: Stosowana w cukrzycy. Zmniejsza poziom czynnika wewnętrznego i sprzyja SIBO. Ryzyko jest najwyższe przy dawce powyżej 1500 mg dziennie.
    • Inne leki: Doustna antykoncepcja hormonalna, antybiotyki, leki przeciwdrgawkowe, kolchicyna, metotreksat.

  • Choroby autoimmunologiczne:

    • Niedokrwistość złośliwa: Autoimmunologiczne niszczenie komórek okładzinowych lub czynnika wewnętrznego.
    • Inne choroby: Hashimoto, toczeń, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, łuszczyca – u pacjentów z tymi schorzeniami należy monitorować poziom B12.

  • Inne czynniki ryzyka:

    • Nadużywanie alkoholu: Podrażnia błonę śluzową żołądka i jelit, ogranicza wydzielanie soku żołądkowego oraz zaburza funkcję wątroby (narządu magazynującego B12).
    • Przewlekły stres: Zwiększa zapotrzebowanie na B12 (potrzebna do resyntezy neuroprzekaźników i hormonów stresu) oraz negatywnie wpływa na wydzielanie soku żołądkowego.
    • Wiek: Powyżej 60. roku życia ryzyko niedoboru może dotyczyć nawet 15% osób, szczególnie przy współwystępowaniu wielu czynników.

Powiązane